SpaceX'ten rekor: Elon Musk dâhi mi, soytarı mı - 2026/21
SpaceX & Elon Musk, YZ Eylem Planı, Anthropic & Yasaklar
Global İşler+ No.246 — 2026/21
Merhaba! Ben Ussal Şahbaz. Son iki haftada aramıza katılan 15 okurumuza hoş geldiniz diyorum! Böylece her hafta 10.956 okurumuzla buluşuyoruz.
Beş yıldır, “Elon Musk dahi mi, soytarı mı?” başlıklı yazılar yazıyorum. Geçen hafta SpaceX’in rekor halka arzından sonra hükmümü verdim: Elon Musk asrımızın en büyük dâhilerinden biri! Aşağıda Elon Musk’ın neden dahi olduğunu anlatıyorum.
Cumartesi günü Türkiye’nin yapay zekâ eylem planı açıklandı. Ben planı beğendim ve neden beğendiğimi de aşağıda anlatacağım. Son olarak, ABD’nin Anthropic’in çıkardığı iki yeni modele ihracat sınırı koyması ve modellerin kullanıma kapatılması bu hafta ortalığı karıştırmıştı. Analizim bu olayın görüldüğünden daha basit bir sebebi olabileceğini gösterdi. Buyurun, iyi okumalar!
Elon Musk dâhi mi, soytarı mı? (5) Hükmümü açıklıyorum
🖊 Global İşler Köşesi
Geçen hafta SpaceX tüm zamanların en büyük halka arzını gerçekleştirdi!
Bildiğiniz gibi, son beş yıldır “Elon Musk dahi mi, soytarı mı?” başlıklı yazılar yazıyorum. Geçen haftaki halka arzın ardından ben de bu konuda nihai hükmümü verdim: Elon Musk asrımızın en büyük dâhilerinden biri!
Bana göre Elon Musk’ın dehası sadece yeniden kullanılabilir roketler gibi teknolojileri uygulamaya koymasından gelmiyor.
Elon, aynı zamanda jeoekonomik trendleri, devlet-şirket ilişkilerini ve siyasetin seyrini –muhtemelen içgüdüsel olarak- emsali olan diğer iş insanlarından çok daha iyi okuyor.
Teknik becerisi, sosyal trendleri okuma kabiliyeti ve tükenmek bilmeyen icra hevesiyle birleşince, Elon Musk dünyanın ilk dolar trilyoneri oldu.
SpaceX’in borsadaki değeri şu an 2,5 trilyon doların üzerinde. Peki, yatırımcılar SpaceX’e neden bu kadar değer atfediyor?
Şu an dünyaya internet hizmeti veren uyduların çoğu SpaceX’e ait. Yörüngeye sınırsız sayıda uydu atılamadığı için bu önemli bir unsur. Ayrıca bu uyduları uygun maliyetle atabilecek teknoloji de sadece SpaceX’te.
SpaceX’in geliştirdiği Starship ile ABD ve Rusya’nın yönetmekte zorlandığı uluslararası uzay istasyonunun ikmal işlerini de yakında alması bekleniyor.
ABD’nin birkaç önemli yapay zekâ büyük dil modeli arasında yer alan ve X sayesinde insanlığın en canlı metinlerinden beslenen Grok da SpaceX’e ait.
Yukarıdaki örneklere bakınca SpaceX’in hiçbir devletin egemen olmadığı iki yerde herkesten önce güçlü bir aktör olmayı başardığı ortada: uzay ve yapay zekâ alemi.
SpaceX’e rekor değerlemeden yatırım yapanlar, şirketin bilançosuna değil, egemenlik kurma iddiasında olduğu bu alemlere yatırım yapıyor.
2022’de Elon Musk Twitter’ı 44 milyar dolar verip satın aldığında, bu işin başına çorap öreceğini ve diğer işlerini sekteye uğratacağını söylemiştim. Görünen o ki, Elon o zamanlardan beri büyük bir oyun kuruyormuş. Nasıl mı? Bu sorunun cevabını ve teknoloji dünyasındaki gelişmeleri Türkiye’nin nasıl değerlendirmesi gerektiğini bu hafta Ekonomi Gazetesi’ndeki köşemde tartıştım.
Elon Musk: Dâhi mi, soytarı mı? (4), 17 Mayıs 2024.
Brezilya’da Twitter kapandı: Yargı darbesi mi?, 6 Eylül 2024.
Türkiye’den Lockheed çıkar mı?, 9 Şubat 2024.
Elon Musk: Dâhi mi, soytarı mı? (2), 29 Nisan 2022 Cuma.
Elon Musk: Dâhi mi, soytarı mı?, 16 Nisan 2021.
Son olarak, Elon Musk'ın nasıl Elon Musk olduğunu görmek ve belki de kendi işlerinizde uygulamak için, şu tivitte kendisinin de uyguladığı 5 adımlık algoritmayı açıkladığı videoyu izleyebilirsiniz.
Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı’nı açıkladı
🗞️ Haftanın Haberi - 2
13 Haziran’da Yapay Zekâ Eylem Planı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nda Milli Teknoloji ve Yapay Zekâ Genel Müdürlüğü’nün liderliğinde hazırlanan planı süreç içinde Genel Müdür Sadullah Uzun ile farklı platformlarda konuşma fırsatımız olmuştu:
Yapay Zekayı Kim Yönetecek? Düzenleme, Etik ve Güven | Webrazzi AI 2026
Egemen Yapay Zekâ, Kamu Politikaları ve Regülasyon | Generation Next Summit 2026, Cerebrum
Bu haliyle, eylem planını beğendim. Neden?
Bir kere çok fazla eylem yok! Zira bu işleri yazmak kolay, yapmak zor. Zor çünkü hem mali hem de siyasi kaynak gerekiyor. O yüzden eylem sayısının az tutulması daha isabetli (bence daha da az olabilirdi!)
En çok beğendiğim şey ise az sayıda eylemin uygulamalara odaklanması. “Türkiye kendi büyük dil modelini yapsın” gibi romantik hedefler yok. Uygulamalar için de özellikle kamu kurumlarının uygulamaları öne çıkarılmış. Eğer yapay zekâ teknolojisi sağlık ve eğitim gibi alanlarda sıradan vatandaşın hayatına dokunamazsa, demokratik bir sistemde yapay zekâ yatırımlarını sürdürülebilir kılmak mümkün değil. (İnanmayanlar Stanford’ın mezuniyet töreninde Google CEO’su Sundar Pichai’in nasıl protesto edildiğini izleyebilir)
Eğer eylem planında tasarlandığı gibi güvenli veri alanları ve açık veri projeleriyle kamu elindeki veri setleri yapay zekâ girişimlerinin kullanımına açılır ve bu konuda gerekli hizmet altyapısı geliştirilebilirse, hem birçok uygulama şirketi çıkarmak hem de vatandaşa fayda sağlamak mümkün olacaktır.
İkincisi, hep söylediğim gibi, Türkiye ölçeğinde ülkelerin bu işleri tek başına yapması mümkün değil. Bu çerçevede, Türk Devletleri Teşkilatı ve İslam İşbirliği Örgütü gibi kuruluşlarla işbirlikleri başlıca adımlar arasında yer alıyor. Böyle bir vizyonun ve gerekli kapasitenin bu teşkilatların diğer üyelerinin planlarında olduğunu zannetmiyorum. Dolayısıyla gündemi belirleme fırsatımız var. Gündemi belirlemek işbirliklerinden kazançlı çıkmak demek.
Planda “yerli ve milli” yapay zekâ gibi hamasi ifadeler yerine gerçekçi ve uygulanabilir bir yaklaşım var. Bu nedenle planı beğendim. Hayırlı olsun!
Anthropic’in modelleri kritik eşiğe ulaştı mı?
🗞️ Haftanın Haberi - 3
Geçtiğimiz hafta ABD Ticaret Bakanlığı, Anthropic’in yeni yapay zekâ modelleri olan Claude Fable 5 ve Mythos 5’in yabancılar tarafından kullanımını yasakladı. Bunun üzerine Anthropic de bu modellere erişimi tüm müşterileri için kapatma kararı aldığını duyurdu.
Görünen o ki, ABD hükümetini muhtemel riskler hakkında uyaran Amazon CEO’su Andy Jassy olmuş. Jassy, Trump yönetimini Fable’ın neden olabileceği siber güvenlik riskleri konusunda bilgilendirmiş.
Öte yandan Dario Amodei, Mythos’u kullanıma açtıkları şirketlerin “Resmen bu bir süper silah, bunu kullanmak için silah ruhsatınız olmalı. O nedenle bu modeli lütfen yayımlamayın!” dediklerini söylüyor.
Amodei, Mythos’un Firefox'ta 571, diğer birçok da ise binlerce açık bulduğunu berlirtiyor.
Medyaya yansıyan haberlere göre Cuma günü Beyaz Saray’da Trump’ın Özel Kalem Müdürü, Hazine Bakanı ve Ticaret Bakanı’nın katıldığı bir toplantıda, Anthropic’in yeni modellerindeki güvenlik tedbirlerinin bypass edilebileceğine dair tespitler tartışılmış.
Sonrasında Hazine Bakanı Bessent, Anthropic CEO’su Amodei’yi telefonla aramış. Amodei bir “sağlıklı yaşam inzivası”nda olduğu için telefona çıkmamış. Konuşabildikleri zaman da —anlaşılan o ki— “arkadaşlar ilgilenir” filan deyip Bakan’ı sallamış (Antrophic böyle olmadığını iddia ediyor).
Bunun üzerine Amerikan yönetimi akşam saatlerinde ambargo kararını açıklamış.
Bu olayı, ABD’nin SWIFT sistemi gibi yapay zekâ modellerini de ambargo aracı hâline getirdiği şeklinde yorumlamak mümkün. Ancak ben şu anda bu yorumun çok felsefi olduğunu düşünüyorum. Sanki iletişim kötü yönetilmiş ve taraflar anlaşabilirmiş gibi geliyor.
İşin bir de “gıcık olma” boyutu var. Daha önce de yazdığım gibi, Trump yönetiminde iki kanat var:
Biri, Elon Musk’ın göreviyle nüfuz sağlayan ve bu nüfuzunu sürdüren Silikon Vadisi kökenli “tekno-cumhuriyetçiler.”
İkincisi, popülist MAGA tabanı. Steve Bannon gibi “halkın adamları.”
Bu grubun ikisi de “woke” olmakla suçladıkları Silikon Vadisi’ndeki şirketlerin yöneticilerini sevmiyor. Hele hele bunların en “woke”u Anthropic’i hiç sevmiyorlar ki, daha önce Anthropic ile ABD Savaş Bakanlığı arasında da tartışmalar çıkmıştı.
Ancak MAGA tabanı Antrophic’ten nefret ediyor. Tekno-cumhuriyetçiler en azından kendi işlerine yakın gördükleri ve kendi işlerinin de fazla regüle edilmesini istemedikleri için Anthropic’i biraz savunacaktır. Nitekim bu grubun lideri David Sacks orta yolu bulmaya çalışan bir tweet attı.
Hangi kanadın galip geleceğini göreceğiz.
Öte yandan, aşağıdaki fotoğraf da teknolojinin küresel jeopolitiğin bir parçası haline geldiğini göstermesi açısından oldukça ilginç. Bu hafta Fransa’da gerçekleştirilen G7 zirvesine davet edilenler arasında OpenAI CEO’su Sam Altman (Donald Trump’ın sağında) ve Anthropic CEO’su Dario Amodei de vardı (Emmanuel Macron’un solunda).
Her Cuma sabahı e-posta kutunuza gelen Global İşler+ bülteninde teknoloji, toplum, politika kesişiminde dünyada olup bitenlerin Türkiye’ye yansımalarını tartışıyorum. Esas işim olan Ussal Danışmanlık isimli danışmanlık şirketimde, irili ufaklı teknoloji şirketlerine kamu ile ilişkiler konusunda hizmet veriyorum.
🐦 Twitter: Türkçe: @ussal / İngilizce: @ussalEN
🔗 Linkedin: @ussal
📝 Medium: Ussal Şahbaz
🎧 Global İşler+ Podcast: Apple, Spotify
🎙️ 4x4 Podcast: Spotify