Sanayisizleşme ve teknolojinin jeopolitiği - 2025/18
ASO Teknoloji Üssü, Kritik & Yükselen Teknolojiler, Bulut Yarışı, Finans Sektörü & Yapay Zekâ, Musk x Trump
Global İşler+ No.206 — 2025/18
Merhaba! Ben Ussal Şahbaz. Son iki haftada aramıza katılan 125 okurumuza hoşgeldiniz diyoruz! Böylece her hafta 10057 okurumuzla buluşuyoruz. Böylelikle 10 bin takipçi eşiğini de geride bıraktık. Yaklaşık beş senedir bize güvenip okuyan hepinize çoık teşekkür ederim.
Bu hafta bültenimize Ankara Sanayi Odası’nın (ASO) kurmayı planladığı Teknoloji Üssü ile başlıyoruz. Ardından iki güzel rapor incelememiz var. Raporlardan biri kritik ve yükselen teknolojiler üzerine (acaba Türkiye dünyada nerede?). Diğeri ise bulut merkezleri alanında dijital kodamanlar arasındaki rekabete pencere aralıyor. Ardından İngiltere’de fintek alanında regülasyon deney alanı (sandbox) hamleleri ve bitirirken de Musk-Trump kavgası var.
İyi okumalar!
Türkiye’de sanayinin geleceği Ankara mı?
🖊 Global İşler Köşesi
Türkiye önümüzdeki yıllarda hızla sanayisizleşmeye devam edecek. Düşük teknolojili, rekabet gücü sadece düşük işçi ücretlerine endeksli üretimlerimizi Mısır, Etiyopya, Özbekistan gibi bu işler için hâlâ uygun olan yerlere taşıyacağız.
Çünkü artık Türkiye bu işleri yapmak için pahalı. Geriye ne kalacak? Orta ve yüksek teknolojili sanayi.
Ancak yüksek teknolojili ve düşük teknolojili işler aynı yerlerde yapılmıyo. Orta/yüksek teknolojili işlerde çalışanların hayattan beklentileri ise çok farklı.
Bu açıdan Ankara, orta ve yüksek teknolojili imalat sanayiinin önemli bir çekim merkezi haline gelmiş durumda.
Son 14 yılda Ankara’daki net göç 415 bin. Başkente gelenlerin %35’i üniversite mezunuymuş. Bu oran İstanbul’da %26, Antalya’da %27.
Ankara artık kendi içinde dinamik bir özel sektöre sahip, güçlü bir sanayi ve teknoloji şehri haline gelmiş durumda.
Ankara Sanayi Odası (ASO), Seyit Ardıç’ın vizyoner başkanlığında ve değerli dostum Mehmet Cansız’ın genel sekreterliğinde “ASO Teknoloji Üssü” diye bir projeye başladı. Temelli’de kurulacak ve yeni nesil teknopark ve yaşam alanı Ankara’nın sahip olduğu üretim kapasitesini bir sonraki seviyeye taşımayı planlıyor.
ASO Teknoloji Üssü’nü tasarlayan Politika Analiz Laboratuvarı’nın (PAL) yönetici ortağı değerli dostum Esen Çağlar, “Türkiye’de ihracatın kilosu ortalama 4 dolar ediyor. Bu bölgeye ürettiği ürünün kilosu 100 doların üzerine çıkan firmaların gelmesini ve burada işlerini büyütmelerini planladık.”
Eğer siz de Türkiye’de sanayisizleşmenin dinamiklerini, Ankara’nın Türk ekonomisi’ndeki yerini ve ASO Teknoloji Üssü’nün detaylarını merak ediyorsanız bu hafta Ekonomi Gazetesi’ndeki köşemi okumalısınız.
Ankara: Avrupa’da en az uluslararası uçuşun yapıldığı dördüncü büyük şehir, 5 Mayıs 2025.
Sanayisizleşme çağında Hindistan’ın sanayi politikası, 29 Eylül 2023.
Kritik ve Yükselen Teknolojiler Endeksi’nde Türkiye nerede?
📤 Haftanın Raporu
Geçen hafta mezuniyetimizin 15. yılı için Harvard Kennedy School’daydım. Bizim okuldaki merkezlerden Belfer Center bu ay Kritik ve Yükselen Teknolojiker Endeksi (Critical and Emerging Technology Index) başlığı ile yeni bir çalışma yayımladı. Raporun amacı, teknolojinin jeopolitiğini konuşurken bunu objektif bir veri setine dayandırmak.
Yapay zekâ, biyoteknoloji, yarı iletkenler (çipler), uzay ve kuantum teknolojileri alanlarında 25 ülkenin kapasiteleri incelenerek bir endeks oluşturulmuş.
Raporun bazı çıktıları şöyle:
İncelenen 5 dikeyde de ABD, sahip olduğu inovasyon ekosisteminin de avantajı ile en önde.
Çin ikinci sırada yer alsa da ABD ile arayı hızla kapatıyor. Özellikle biyoteknoloji alanında rekabette denge her an değişebilir.
Yapay zekâ, biyoteknoloji ve kuantum alanında Avrupa üçüncü sırada ve rekabetçi bir avantaja sahip. Ama uzay teknolojilerinde Rusya’nın gerisinde ve çip teknolojisinde Asya’nın gerisinde kalıyor.
Japonya, Güney Kore, Avrupa ve ABD biyoteknoloji, kuantum ve çip alanında yakın işbirliği içerisinde.
Aşağıdaki grafik de çalışmanın bir özeti niteliğinde. Türkiye bu grafiğe göre 25 ülke arasında 21. sırada yer alıyor.
Türkiye’nin de içerisinde yer aldığı Avrupalı altı ülke beraber düşünüldüğünde Avrupa 3. sırada yer alıyor.
Bu da önümüzdeki dönemde kurulacak iş birliklerinin ne kadar önemli olduğunun önemli bir göstergesi.
Belfer Center’ın bu raporunda alt sıralarda çıksak da en azından incelemeye alınmış olmamıza sevindim.😅 Ayrıca, Suudi Arabistan gibi bu işe sıkı para harcayan bir ülkenin de üstüne çıkmışız.
2023 yılında bültenimizde incelediğimiz GMF’in Salıncak Devletler Raporu’nda da ülkelerin teknoloji alanındaki işbirliği tercihlerini incelemiştik. Raporun özeti olarak da orta ölçekli ülkelerin farklı alanlarda (teknonoji dışında incelenen alanlar güvenlik, ekonomi ve ticaret, ve uluslararası düzen) işine gelince Batı ile işine gelince Rusya ve Çin ile yakınlaşabildiğini not etmiştik.
Dünyada bulut bilişim rekabeti nereye?
🤯Dijital Kodamanlar
Veri merkezi yatırımlarının stratejik önemine dair görüşlerimi daha önce paylaşmıştım. Bu konuyla ilgili olarak, CB Insight 21 Mayıs’ta yayımladığı raporda Microsoft, Alphabet ve Amazon arasındaki veri merkezi (bulut bilişim) rekabetini incelemiş. Raporun bulguları şöyle:
Bulut sağlayıcılarının önceliği daha fazla işlemci gücüne yatırım yaparak yapay zekânın ihtiyaç duyduğu altyapıyı sağlayabilmek. Bu sene için bu üç şirketin yatırım hedefi 250 milyar doları geçiyor.
Bulut sağlayıcıları son dönemde hizmet portföylerini iki alanda genişletiyor: yapay zekâ ajanları (agentic AI) ve bulut güvenliği.
Yapay zekâ ajanları bir hedefe ulaşmak için bilgi işleyen, kararlar alan ve harekete geçebilen özerk sistemler. Bu ajanlar önümüzdeki dönemde kendilerine verilen bir çok görevi yetenekli bir asistanmışcasına yerine getirecek.
Önümüzdeki dönemde yapay zekâ ajanlarını daha fazla konuşacağız. Microsoft için Copilot, Alphabet için ise Gemini bu açıdan öne çıkan girişimler.
Bulut sağlayıcıları yapay zekâ alanında çalışan şirketlerle stratejik ortaklık kurma konusunda hevesliler.
İngiltere’de finans sektörü Nvidia AI ile işbirliğine gidecek
🗞️ Haftanın Haberi
İngiltere’de finans regülatörü FCA (Financial Conduct Authority), Nvidia AI ile işbirliğine giderek yapay zekâ destekli, finans sektöründe inovasyonu destekleyecek yeni bir düzenleyici oyun alanı (sandbox) tasarlamış.
Ekim ayında yürürlüğe girecek bu programa kabul edilen şirketlerin ve bankaların Nvidia’nın süper çipleri ile donatılmış bilgisayarlar ile yapay zekâ destekli testler yaparak dolandırıcılara ve borsa manipülasyonlarına dönük daha güçlü altyapıya sahip olmaları hedefleniyor.
Finansal hizmetlerde güvenliğin güçlendirilmesi ile bu sektörün daha hızlı büyümesi amaçlanıyor.
Öte yandan İngiliz Başbakanı Keir Starmer, bu hafta yaptığı bir açıklamada ülkedeki bilgisayar kapasitesini 20 kat artıracak 1.36 milyar dolarlık bir paket açıkladı.
Bu yatırımla İngiltere’nin daha güçlü bir yapay zekâ stratejisi geliştirmesi ve bu alanda çalışan yeni girişimcileri ülkeye çekmesi bekleniyor.
Biz de ise ne yazık ki fintek vb bir alanda sandbox yok, ABD’nin ayrımcı düzenlemelerinin bir neticesi olarak Nvidia’nın süper çiplerin ithal edilip edilemeyeceği şüpheli, teknoloji alanında büyük ölçekli yatırımlar için ise özel sektör-kamu işbirliğinde daha güçlü bir momentuma ihtiyaç var…
Musk-Trump kavgası: ABD’de çarşı karıştı!
🤔 Fikri Takip
Biz tatil yaparken ABD fena karıştı. Elon Musk’ın Donald Trump kabinesinden ayrılmasının ardından ikili birbirine girdi. Musk, sosyal medyadan yaptığı paylaşımlarla meseleyi tırmandırsa da sonradan bazı paylaşımlarının çok fazla ileri gittiğini itiraf etti.
Elon Musk ile Donald Trump'ın kavga edeceklerini de 3 Ocak’ta yayımlanan “2025 Tahminlerim” başlıklı yazımda söylemiştim. "Ben demiştim" demek kolay.. Peki iş insanları, Musk-Trump kavgasından ne ders çıkarmalı?
İş dünyası - siyaset ilişkisi evrensel kurallara tabi ve ben yıllardır müşterilerime şunları söylüyorum: - Siyasetçilerle fazla samimi olmayın. Davetlere nezaketen gidebilirsiniz ama aktif olarak görüşmeye çalışmayın. İlişkilerinizde arada bir kademe olsun.Nadiren görüştüğünüzde bile siyasetçilere pek fazla güvenmeyin. Siyasetçiler sizi kandırır. Zaten işleri budur.Türkiye'de siyasetçilere inanıp batan işinsanı hikâyeleri için: Ayşe Buğra, Devlet ve İşadamları (1994)
Seçim günleri dışında siyasetle ilgilenmeyin. Asla parti içi veya partiler arası meselelere taraf olmayın.
Bitirirken…
Horizons Dergisi’nin Bahar 2025 sayısında “Charting a New Flight Path” başlığı ile yayımlanan makalemiz, Türkçe’ye “Yeni bir uçuş rotası çizmek: çevik ağlar ve ittifaklar” olarak tercüme edildi. Bültenimizin yakın takipçilerinden, değerli büyüğüm Faruk Eczacıbaşı ile kaleme aldığımız bu makalede, bugünün dinamik küresel ortamında etkili biçimde yol alabilecek yönetişim modellerine geçiş için uygulanabilir yollar önermeyi amaçladık.
Her Cuma sabahı e-posta kutunuza gelen Global İşler+ bülteninde teknoloji, toplum, politika kesişiminde dünyada olup bitenlerin Türkiye’ye yansımalarını tartışıyorum. Esas işim olan Ussal Danışmanlık isimli danışmanlık şirketimde, irili ufaklı teknoloji şirketlerine kamu ile ilişkiler konusunda hizmet veriyorum.
🐦 Twitter: Türkçe: @ussal / İngilizce: @ussalEN
🔗 Linkedin: @ussal
📝 Medium: Ussal Şahbaz
🎧 Global İşler+ Podcast: Apple, Spotify
🎙️ 4x4 Podcast: Spotify
Hocam emeğinize sağlık. Çok teşekkür ederim.